فصلت
Explained in Detail • 54 ayahs • Meccan
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
1حم [حا. میم]
2[این قرآن،] از سوی الله بخشندۀ مهربان نازل شده است.
3کتابی است که آیاتش به زبان عربی، برای مردمی که میدانند، به شیوایی و روشنی بیان شده است.
4[کتابی] بشارتدهنده و بیمدهنده است؛ ولی بیشتر مردم رویگردانند و [حقایق را] نمیشنوند.
5مشرکان گفتند: «دلهای ما نسبت به آنچه ما را دعوت میکنی در پوششی [از بىتفاوتى] قرار دارد و در گوشهایمان سنگینی است و میان ما و تو فاصله است؛ پس تو به کارِ خود مشغول باش و ما نیز به کارِ خود».
6[ای پیامبر، به آنان] بگو: «من فقط بشرى همچون شما هستم [با این تفاوت] كه به من وحى مىشود: «معبودِ شما، معبودى است یگانه؛ پس به او روى آورید و از او آمرزش بخواهید؛ و واى به حال مشركان!»
7همان کسانی که زكات نمىپردازند و آخرت را انكار مىكنند.
8[ولى] مؤمنانِ نیكوكار پاداشى بىپایان دارند.
9بگو: آیا به آن [خالقِ توانمندی] كه زمین را در دو روز آفرید، کفر میورزید و همتایانى برایش قائل مىشوید؟ این [آفریدگار یکتاست که] پروردگار جهانیان است.
10او طى چهار روز، کوههای استواری بر روى زمین پدید آورد و خیر و بركتِ فراوان در آن نهاد و رزق و روزیِ آن را درست به اندازۀ نیازِ تقاضاكنندگان مقدّر نمود.
11آنگاه به آسمان پرداخت، در حالى كه [هنوز به صورت] دودی بود؛ و به آسمان و زمین گفت: «خواه یا ناخواه، از درِ تسلیم درآیید». آن دو گفتند: «با میل، از درِ تسلیم درآمدیم».
12سپس آن تودۀ گاز را به صورت هفت آسمان، در دو روز آفرید و به هر آسمانى برنامهاش را وحى كرد؛ و آسمان دنیا را با چراغهایى [از ستارگان] آراستیم و [آن را از شرِ شیاطین] حفظ نمودیم؛ این است تقدیر [پروردگارِ] شکستناپذیرِ دانا.
13[ای پیامبر،] اگر آنان [از پذیرشِ اسلام] روی گرداندند، بگو: «من شما را از صاعقهاى مانند صاعقه [هلاکت قوم] عاد و ثمود هشدار مىدهم».
14آنگاه كه پیامبران الهی پیاپی به سراغشان میآمدند [با این پیام] كه: «جز الله را عبادت نکنید»، آنان [در پاسخ] میگفتند: «اگر پروردگارمان مىخواست [پیامِ هدایتگری بفرستد،] فرشتگانى نازل مىكرد. ما پیامى را كه شما مأمور [ابلاغ] آن هستید باور نمىكنیم».
15اما [قوم] عاد به ناحق در زمین تکبر میورزیدند و میگفتند: «چه كسى نیرومندتر از ماست؟» آیا نمىدانستند الله [آن خالق یکتایی] كه آنان را آفریده، نیرومندتر از آنان است؟ ولى [با لجاجت] آیات ما را انكار مىكردند.
16سرانجام تندبادى سرد و سخت در روزهایى شوم بر آنان فرستادیم تا عذابِ رسوایى [و خفت] را در زندگى دنیا به آنان بچشانیم؛ ولى عذاب آخرت رسواكنندهتر است و [از هیچ سو] یارى نخواهند شد.
17و اما قوم ثمود را نیز هدایت كردیم؛ ولى آنان كوردلى را به هدایت ترجیح دادند و به [سزاى] دستاوردشان، صاعقۀ عذابِ خفتبار، آنان را فراگرفت؛
18و كسانى را كه ایمان آورده و [از گناه و نافرمانی] پروا مىكردند، نجات دادیم.
19[ای پیامبر، یاد کن از] روزى كه دشمنان الله را به سوى آتشِ دوزخ احضار مىكنند و [از پراكندگى] بازمیدارند،
20تا هنگامی که به دوزخ میرسند، گوش و چشم و پوستشان به کارهایی که انجام میدادهاند بر ضدّشان گواهى میدهند.
21آنان به پوست خود میگویند: «چرا علیه ما گواهی دادید؟» [در جواب] میگویند: «الله [همان خالق توانمندی] كه همه موجودات را گویا كرده، ما را نیز به سخن درآورده است؛ و اوست كه نخستین بار شما را آفرید و [سرانجام، همگی] به پیشگاه او بازگردانده مىشوید».
22شما كه [گناهانتان را] پنهان نمىكردید، نه از آن بابت بود كه تصور مىكردید گوش و چشم و پوستتان علیه شما گواهى نمىدهند؛ بلكه گمان میکردید الله بر بسیارى از اعمالى كه مىكنید، آگاه نیست.
23این پندار شما دربارۀ پروردگارتان بود كه موجب هلاكت شما گردید و [سرانجام] زیانكار شدید.
24اگر شكیبایى و تحمل كنند [یا نكنند]، آتش جایگاهشان است؛ و اگر طلب رضایت [و آمرزش] كنند، پذیرفته نخواهد شد.
25ما همنشینانى [از شیاطین] بر آنان گماشتیم که [کارهای] گذشته و [آرزوهاى] آینده را در نظرشان آراستند؛ و [اینگونه،] فرمان [عذاب] در مورد آنان تحقق یافت و به عذاب اقوام گمراهی از جن و انس که پیش از آنان بودند گرفتار شدند. بىگمان، آنان زیانكار بودند.
26کافران [که در برابر حق عاجز گشته بودند] گفتند: «به این قرآن گوش نکنید و در [هنگام تلاوت] آن، جنجال به راه اندازید [و سخنان بیهوده بگویید]؛ باشد که پیروز گردید».
27یقیناً عذاب سختی به کافران میچشانیم و آنان را بر اساس [جزای] بدترین کارهایشان کیفر میدهیم.
28این است سزاى دشمنان الله: آتشی كه در آن سكونتِ جاودان دارند؛ به كیفر آنكه آیات ما را انكار مىكردند.
29کافران [به هنگام عذاب] میگویند: «پروردگارا، [افرادى] از دو گروه جن و انس را كه عامل گمراهىمان بودند، به ما نشان بده که لگدمالشان كنیم تا از همه ذلیلتر شوند».
30[اما] كسانى كه گفتند: «پروردگار ما الله است» سپس [از عبادت و بندگى غیر او سر باز زدند و بر اعتقاد خود] پایداری کردند، [هنگام فرا رسیدن مرگشان] فرشتگان بر آنان فرود مىآیند، [و مىگویند:] «نترسید و اندوه نداشته باشید؛ و شما را بشارت باد به بهشتی که به آن وعده داده میشدید!
31ما در زندگى دنیا و آخرت دوستدار شماییم، و در بهشت هرچه دلتان بخواهد و درخواست كنید، در اختیار شماست.
32به عنوان پذیرایى از جانب آمرزگارى مهربان».
33کیست خوشگفتارتر از آن کس كه به سوى الله دعوت میدهد و به شایستگى عمل مینماید و میگوید: «تسلیم [اوامر الهی] هستم؟»
34[هرگز] نیکی و بدی یکسان نیست. همواره به شیوهاى كه بهتر است، پاسخ بده كه در آن صورت، [خواهی دید] همان كسى كه بین تو و او دشمنى بود، همچون دوستى مهربان [و دلسوز] گشته است.
35تنها شكیبایان و کسانی كه بهرۀ بزرگی [از ایمان و اخلاق] دارند، به چنین مقامى مىرسند.
36و هر گاه وسوسهای از جانب شیطان تو را فراگرفت، به الله پناه ببر كه یقیناً او شنوای داناست.
37از نشانههاى [توان و تدبیر] او، شب و روز و خورشید و ماه است. در برابر خورشید و ماه سجده نكنید؛ بلكه اگر تنها او را عبادت میکنید، بر الله كه آنها را آفریده است سجده کنید.
38و اگر [گروههایی از نیایش او تعالی] تكبر ورزیدند، [فرشتگان و] مقربان درگاه پروردگارت، شب و روز، بدون خستگى او را به پاکی میستایند.
39از جمله نشانههاى [قدرت] الهى این است كه زمین خشک و فرسوده را مىبینى که چون باران بر آن فرومیریزیم، به جنبش درمیآید [و گیاه میرویاند] و [گیاهانش] رشد میكند؛ آن [پروردگار توانمندی] كه زمین را زنده مىكند، مردگان را نیز زنده خواهد كرد. به راستی كه او تعالی بر هر كارى تواناست.
40[گفتار و رفتارِ] كسانى كه در مورد آیات ما كجروى [و آن را تحریف] مىكنند بر ما پوشیده نخواهند بود. آیا كسی كه به آتش [دوزخ] افکنده میشود بهتر است یا کسی كه روز رستاخیز، ایمن [از عذاب] میآید؟ هر چه مىخواهید انجام دهید كه بیتردید، الله به آنچه مىكنید بیناست.
41کسانی كه این قرآن را كه براى [هدایت]شان آمده است، انكار كردهاند، [در قیامت عذاب خواهند شد]. این [کلامِ الهی،] كتابى است شكستناپذیر.
42سخن باطل، نه از پیش رو و نه از پشت سرش [= از هیچ جهت و از هیچ نظری] به آن راه نمییابد و از جانب [پروردگارِ] حکیمِ ستوده نازل شده است.
43[ای پیامبر، کافران] همان [سخنان باطلی] را به تو میگویند که به پیامبران پیش از تو نیز میگفتند. بىگمان، پروردگارت آمرزش و [در عین حال،] كیفرى دردناک دارد.
44اگر قرآن را [به زبانِ] غیرعربی نازل كرده بودیم، کافران مىگفتند: «چرا آیاتش [عربی نیست و] به روشنی بیان نشده است؟ کتابی غیرعربی و پیامبری عرب؟» [ای پیامبر، به آنان] بگو: «این كتاب، براى مؤمنان مایۀ هدایت و شفاست و کسانی كه ایمان نمیآورند، در گوشهایشان سنگینى است و قرآن برایشان نامفهوم است؛ [گویى] آنان را از راهى دور صدا میزنند».
45ما به موسى كتاب [تورات] دادیم؛ اما در [مورد] آن اختلاف[نظر] پدید آمد؛ و اگر فرمانى از پروردگارت [در موردِ مهلت و آزمایش] از پیش مقرر نشده بود، [بىدرنگ] میانشان داورى مىشد. کافران [نیز] در موردِ قرآن در تردید و بدگمانىاند.
46هر کس کاری شایسته كند، به سود خودِ اوست؛ و هر کس بدى كند، به زیان خویش بد كرده است؛ و پروردگار تو هرگز به بندگان ستم نمیکند.
47آگاهى از [لحظۀ وقوع] قیامت، تنها به الله مربوط است؛ و خروجِ هر میوهاى از شكوفهاش و باردارى و وضع حملِ هر مادهاى، با آگاهىِ اوست؛ و روزی كه [الله] به مشركان ندا مىدهد: «افرادى كه [در قدرت،] شریک من تصور مىكردید [و به آنان توسل میجستید] كجا هستند؟» آنان میگویند: «اکنون در برابر تو اعتراف مىكنیم كه هیچ یک از ما [بر درستىِ اعتقاد مشرکانۀ خود] گواه نیست».
48آنچه در گذشته [تكیهگاه خود] مىخواندند، از نظرشان ناپدید میشود و درمىیابند كه هیچ راه گریزی [از آتش عذاب الهی] نخواهند داشت.
49انسان در تمناى خیر، خستگیناپذیر است، و[لى] اگر بدى به او برسد، مأیوس و دلسرد خواهد شد.
50و اگر پس از رنجی كه به انسان مىرسد، رحمتى از جانب خویش به او برسانیم، [مغرورانه] مىگوید: «این حق من است، و گمان نمىكنم قیامت برپا شود، و اگر [هم واقع شود و] به سوى پروردگارم بازگردانده شوم، [ثروت و پاداشهای] نیکویی نزدش خواهم داشت». مسلّماً کافران را از عملكردشان آگاه خواهیم ساخت و عذابى سخت به آنان میچشانیم.
51هرگاه نعمتی به انسان میبخشیم، [با سرمستى] روى مىگرداند [و شکر نعمت را به جای نمیآورد] و متکبرانه [از حق] دور میشود؛ و هنگامى كه رنجی [همچون فقر و بیماری] به سراغش میآید، [به درگاه الهی] دعا و درخواست فراوان دارد.
52[ای پیامبر، به کافران] بگو: «به من بگویید اگر [قرآن] از جانب الله باشد و شما به آن کافر شوید، کیست گمراهتر از کسی كه [با وجود آشکار بودنِ حق،] در ستیزی بىپایان [با آن] قرار دارد؟»
53[در این دنیا و در هنگامۀ قیامت،] نشانههاى [توان و تدبیر] خود را در آفاق [جهان] و در [وجود] خودشان به آنان نشان خواهیم داد تا برایشان روشن شود كه قرآن حق است. آیا كافى نیست كه پروردگارت بر هر چیزی گواه است؟
54آگاه باشید كه آنان در مورد دیدار پروردگارشان [در قیامت] تردید دارند! [و] آگاه باشید كه الله بر همه چیز احاطه دارد!